Program Domowiny
schwaleny na h³ownej zhromad¼iznje
23. 03. 2002 w Šunowje
[download - pdf-file]
I.
Pøeds³owo
Serbja zhladuja na 1400-lìtne stawizny. Lìtstotki do³ho bìchu narodnje pot³óèowani. Nìhdy¹im mócnarstwam pak so njeporad¼i, serbskemu ludej jeho ¾iwjensku wolu a jeho pøeswìdèenje na lìp¹i pøichod rubiæ a podusyæ. W èasu so stajnje pøiwótøaceho narodneho pot³óèowanja spoèatk 20. lìtstotka za³o¾ichu narodnje wìdomi serbscy prócowarjo 1912 Domowinu jako Zwjazk serbskich towarstwow. Z tutym zmu¾itym krokom so porad¼i, zjednoæiæ narodne mocy do zhromadneho wotwobaranskeho boja. Za³o¾enje Domowiny bì wusahowacy podawk w na¹ich do³hich stawiznach.
1933 nastupi nìmski nacionalsocializm swoje mócnarstwo. Njewobhladowa¹e Serbow jeno¾ jako rasowje mjenjehódnych, ale jako lud bjez stawiznow a kultury, a takle z nimi te¾ wobchad¼e¹e. Skónènje bu 1937 Domowina a w¹o serbske zakazane. Historiski d¼eñ 8. meje 1945 pøinjese te¾ Serbam wuswobod¼enje z kwakle nìmskeho fa¹izma a wumó¾enje z wìsteje narodneje smjeræe. Wosebje nacionalsocializm je do serbskeje narodneje substancy h³uboke rany nabi³. Z tym so narodne wìdomje dale du¹e¹e a zaèuæe narodneje mjenjehódnoty rosæe¹e.
Wobnowjenje Domowiny dnja 10. meje 1945 a jeje spì¹ny rozrost swìdèe¹tej wo ¾iwjenskej woli Serbow a jich ¾ed¼enju za demokratiskimi pomìrami. To bì¹e a je rozsudne wumìnjenje za dal¹e traæe a pøichod Serbow. Hi¾o w prìnich powójnskich lìtach a po za³o¾enju NDR wutworichu so za narodne wuwiæe Serbow prawniske a institucionelne wumìnjenja. Domowina wuwi so na ¹ìroko pøipóznatu zastupjerku zajimow serbskeho luda. Pøi zwoprawd¼enju statneje narodnostneje politiki je so pod datymi wumìnjenjemi a mó¾nosæemi za wobked¼bowanje narodnych wosebitosæow Serbow zasad¼owa³a.
Po towar¹nostnym pøewróæe 1989/90 je so cy³kowne a z tym te¾ prawniske po³o¾enje Serbow w samsnej mìrje ka¾ za w¹ìch staæanow nowych zwjazkowych krajow w Nìmskej zmìni³o. Pod wumìnjenjemi wièneho hospodarstwa a swobodno-demokratiskeho porjada je wobked¼bowanje specifiskich narodnych prawow Serbow w krajomaj Sakska a Braniborska zakonsce rjadowane. Pøi jich zwoprawd¼enju trjebamy podpìru stata a komunow a twarimy na zrozumjenje, solidaritu a pøipóznaæe nìmskich sobuwobydlerjow.
Wuznamne a trìbne za dal¹i pøichod serbskeho luda je zwy¹enje swójskeje zamo³witosæe za narodne wuwiæe a samopostajowanja, wosebje w kub³anskich a kulturnopolitiskich nale¾nosæach. Serbja wuznawaja so k swojim stawiznam, k swojej rìèi, kulturje a tradicijam.
II.
Pow¹itkowne zasady
Domowina je politisce njewotwisny a samostatny zwjazk £u¾iskich Serbow a tøì¹ny zwjazk serbskich towarstwow Hornjeje, srjed¼neje a Delnjeje £u¾icy. Zwjazk èuje so zamo³wity za dal¹i pøichod serbskeho luda. W swojim skutkowanju wuwiwa a podpìruje Domowina w¹itke prócowanja, kotre¾ so mìrja na zd¼er¾enje a wozrod¼enje serbstwa. Ked¼bnosæ wìnuje wona posrìdkowanju wìdy wo stawiznach Serbow. Wona wobchowa a wuwiwa wupruwowane formy narodneho d¼ì³a runje tak ka¾ wu¾iwa skutkowne nowe mó¾nosæe, struktury a formy za swoju d¼ì³awosæ, kotre¾ najlìpje s³u¾a specifiskej rìènej situaciji a cy³kownym narodnym zajimam. Serbske wuznaæe je rozsudne znamjo za narodnu identitu.
Domowina zastupuje narodne zajimy a wolu serbskeho ludu w kontinuiæe prawniskeje naslìdnicy Domowiny - Zwjazka £u¾iskich Serbow. Wona wuznawa so k swobodnemu demokratiskemu zak³adnemu porjadej w Zwjazkowej republice Nìmska. Ze swojim skutkowanjom zwy¹a swoju awtoritu a swoje pøipóznaæe mjez Serbami a w towar¹nostnej zjawnosæi.
Domowina je njehladajo na swìtonahlad, wìrywuznaæe, socialny staw abo starobu w¹ìm Serbam wotewrjena. Jednota a zhromadnosæ mjez Serbami Hornjeje, srjed¼neje a Delnjeje £u¾icy matej so dale skruæeæ. Wona d¼iwa na runoprawne a wuwa¾ene wuwiæe w¹ìch wob³ukow narodneho ¾iwjenja. Runoprawosæ, runohódnosæ, toleranca, pomoc a wzajomna podpìra mjez Serbami su wod¼acy princip w d¼ìle zwjazka.
Domowina spìchuje mjezsobne zrozumjenje, pøipóznaæe a èesæowanje mjez serbskej a nìmskej ludosæu. Wona wud¼er¾uje a roz¹ìrja pøeæelske zwiski k s³owjanskim ludam, k narodnym mjeñ¹inam a mjezynarodnym zjednoæenstwam narodnych mjeñ¹in a zastupuje solidarnje wzajomne zajimy.
Domowina wobked¼buje w swojim skutkowanju, zo tworitej pola wìriwych Serbow nabo¾nosæ a narodnosæ kruty cy³k. Wìriwi køesæanskeju cyrkwjow ze swìrnym hajenjom nabo¾nych zarjadowanjow kub³anju a na³o¾owanju serbskeje rìèe pøino¹uja. Z tym podpìruja zachowanje na¹ich nabo¾no-narodnych hódnotow.
Domowina a w njej zjednoæene towarstwa, zjednoæenstwa, ¾upy a skupiny maja ¹ìroke zapøijeæe serbskeje m³od¼iny do narodneho d¼ì³a jako jedyn z bytostnych nadawkow. Pøi tym wobked¼buja so jeje zajimy a kreatiwnosæ pøi rozwiwanju naèasneje towar¹liwosæe a podpìruja so jeje iniciatiwy pøi wu¾iwanju swojiskich formow hajenja serbskeje zhromadnosæe. Ze zapøijeæom m³odostnych do nawjedowacych gremijow spìchuje so jich zwólniwosæ k pøewzaæu sobuzamo³witosæe.
Domowina zasad¼uje so za po³ne zwoprawd¼enje zakonskich prawow serbskeho luda a za dal¹e zawìsæenje statneho financneho spìchowanja, kotre¾ zaruèa potrjebu k zachowanju a wuwiwanju serbskeje rìèe, kultury, tradicijow a na³o¾kow Serbow. Spìchowaæ ma so politiske sobupostajowanje Serbow na w¹ìch polach towar¹nostneho ¾iwjenja jako wuraz jich runoprawosæe.
Domowinu nawjeduje zwjazkowe pøedsydstwo, kotre¾ jako kruty a jednotny cy³k po demokratiskich zasadach d¼ì³a. We wuprajenjach k wobsahowym pra¹enjam narodneho d¼ì³a zaruèa so pluralita.
III.
Æe¾i¹æa w skutkowanju
Wobsahowe wuprajenja we wustawkach a programje Domowiny tworja jednotu.
1. Serbska rìè
- Serbska rìè - hornjoserbska a delnjosernska - we swojej w¹elakorosæi je najdrohotni¹e kub³o Serbow. Wona je wa¾ne pøiznamjo serbskeje identity. Wojowaæ ma so wo po³ne pøipóznaæe serbskeje rìèe w zjawnym ¾iwjenju. Nawuknjenje, na³o¾owanje a spìchowanje serbskeje rìèe ma w cy³ym narodnym skutkowanju prioritu. Z jeje na³o¾owanjom w swójbach, w serbskej zhromadnosæi a w zjawnym towar¹nostnym ¾iwjenju rosæetej jeje wuznam a nahladnosæ. Z tym spìchuje so jeje nawuknjenje, na³o¾owanje a daledawanje pøichodnym generacijam. Wobstejaca koncepcija z rìèspìchowacymi naprawami so bì¾nje aktualizuje.
- Wot 01. januara 2001 d¼ì³a Rìèny centrum WITAJ pod no¹erstwom zwjazka. Jeho zak³adny nadawk je zd¼er¾enje, posrìdkowanje a spìchowanje serbskeje rìèe wot ¾³obika a pìstowarnje pøez ¹ulu haè k dorosæenym ka¾ te¾ wuwiwanje hornjoserbskeje a delnjoserbskeje rìèe. Zwoprawd¼enje nadawkow Rìèneho centruma WITAJ ¾ada sej podpìru w¹ìch w Domowinje zjednoæenych towarstwow, zjednoæenstwow, ¾upow a jednotliwcow ka¾ te¾ Za³o¾by za serbski lud a wot njeje spìchowanych institucijow, wobked¼bujo jich specifiske nadawki a mó¾nosæe.
Domowina podpìruje wukub³anje a dalekub³anje serbskich wuèerjow, kub³arjow a pìstowarkow.
- Nowy koncept dwurìèneho kub³anja w serbsko-nìmskich ¹ulach, kotreho¾ zamìr je aktiwna dwurìènosæ, Domowina sobu njese, jeho zwoprawd¼enje kritisce pøewod¼a a aktiwnje podpìruje.
- Kub³anje w swójbje, pøik³ad star¹eju we wìdomym na³o¾owanju serbskeje rìèe a pìstowanje serbskich tradicijow maja wulki wliw na wuwiwanje narodneje identity wotrosæaceje generacije. Wosebitu pomoc trjebaja pøi tym narodnje a rìènje mì¹ane a dal¹e zajimowane swójby. Domowina zasad¼uje so zhromadnje ze star¹imi, z pìstowarkami, z kub³arkami/jemi a wuèerkami/jemi ka¾ te¾ no¹erjemi kub³ani¹æow wo zakótwjenje serbskeje rìèe na w¹ìch serbskich a dwurìènych kub³ani¹æach. Maæernorìène kub³anje m³odeje generacije ma wusahowacy wuznam. Serbske ¹ule maja sobu zamo³witosæ za wuwiwanje a kruæenje narodneho wìdomja ¹ulskeje m³od¼iny.
2. Serbska kultura a wumì³stwo
- Kultura a wumì³stwo stej wuraz ¾iweho naroda a jeho tworiæelskich zamó¾nosæow. To p³aæi w po³nej mìrje te¾ za serbsku kulturu. Wona je wobstatk europskeje a swìtoweje kultury. Z kulturu a wumì³stwom ma so zwuraznjenje narodneje identity spìchowaæ.
- Spìchowaæ ma so wuwiwanje nowych twórbow serbskeho wumì³stwa w¹ìch ¾anrow a formow. Wosebita ked¼bnosæ ma so wotkrywanju, zachowanju a spøistupnjenju namrìtych kulturnych hódnotow wìnowaæ. Zamìrni¹o spìchowaæ ma so serbske ludowumì³ske skutkowanje ka¾ te¾ wuwiwanje kulturnych a wumì³skich talentow, wosebje m³od¼iny. Podpìrowaæ ma so zhromadne d¼ì³o mjez powo³anskimi a ludowymi wumì³cami.
- Domowina wìnuje spøistupnjenju serbskich kulturnych hódnotow w¹ej ludnosæi, wosebje w serbskim sydlenskim rumje, wjet¹u ked¼bnosæ. Za to maja so te¾ zarjadowanja a swjed¼enje na wsach a w mìsæanskich bydlenskich wobwodach wu¾iwaæ. Serbske wulkozarjadowanja, ka¾ mjezynarodny ³u¾iski folklorny festiwal w Chrósæicach, maja so hi¹æe sylni¹o ludowe swjed¼enje wuwiæ. Wone maja ke kruæenju zhromadnosæe mjez Serbami a Nìmcami cy³eje £u¾icy pøino¹owaæ.
- No¹erstwo, struktury a financielne wuhotowanje serbskich kulturnych a wìdomostnych institucijow maja narodnym potrìbnosæam wotpowìdowaæ. W¹ì serbske institucije bjez wuwzaæa maja narodne d¼ì³o inspirowaæ a ze swojimi specifiskimi mó¾nosæemi podpìrowaæ. Wutworiæ ma so ¹ula za hornjoserbsku rìè a kulturu.
- Z wìdomostnym slìd¼enjom na polu serbskich stawiznow, rìèe, kultury a wumì³stwa a na polu sorabistiki cy³kownje a z na³o¾owanjom slìd¼erskich wuslìdkow a dopóznaæow ma so dalewuwiwanje serbskeje rìèe, kultury a narodneho wìdomja Serbow spìchowaæ.
- Serbske nowiny, èasopisy, literatura, serbske rozh³osowe a telewizijne wusy³anja su wa¾ny no¹er, posrìdkowar a multiplikator serbskeje rìèe a kultury. Maja informowaæ, kub³aæ a zabawjeæ. Te¾ z jich pomocu tworja a wuwìdomja sej Serbja swoje mìnjenje k narodnemu a towar¹nostnemu ¾iwjenju. Wone maja byæ po wobsahu pluralne a naroène, po formje wabjace a rìènje pøik³adne.
• Hospodarstwo
- We wob³uku regionalneho a nadregionalneho planowanja wuwiæa infrastruktury a hospodarstwa maja so zajimy serbskeho ludu wobked¼bowaæ. Socialna wìstota a zaruèena ¾iwjenska perspektiwa za kó¾deho wobydlerja £u¾icy je zak³adne wumìnjenje za zachowanje a wuwiwanje serbskeje rìèe a kultury. Domowina prócuje so zamìrnje wo zastupnistwo Serbow we wotpowìdnych rozsud¼owacych gremijach. Z aktiwnej podpìru a sobud¼ì³om na w¹ìch runinach a projektach, ki¾ tutomu zamìrej s³u¾a, zwoprawd¼amy najlìpje swoju sobuzamo³witosæ.
- Domowina zasad¼uje so za wuchowanje sydlenskeho ruma Serbow a podpìruje bój wobydlerstwa, kotre¾ je wot dewastowanja potrjechene.
Domowina prócuje so wo wu¾iwanje w¹itkich spìchowanskich a koperaciskich mó¾nosæow za wutworjenje wukub³anskich mìstnow w serbskich institucijach, pola rjemjeslnikow a pøedewzaæelow ka¾ te¾ w zarjadach zjawneje s³u¾by we £u¾icy.
- Domowina podpìruje wuwiwanje kulturneho turizma po cy³ej £u¾icy. Wona d¼iwa pøi tym swój wliw na to, zo stej serbska rìè a kultura w¹ud¼e z wobstatkom tutoho wuwiæa.
4. Zhromadne d¼ì³o z komunalnymi a statnymi zastupnistwami
- Zakonske rjadowanje prawow Serbow a fungowace mechanizmy za jich pøesad¼enje a zwoprawd¼enje - wosebje na wokrjesnej a komunalnej runinje - je eksistencielne pra¹enje serbskeho luda. Domowina ¾ada sej zapisanje mjeñ¹ininoweho artikla do zak³adneho zakonja Zwjazkoweje republiki Nìmska, kotry¾ ¹kit a spìchowanje awtochtonych mjeñ¹in w Nìmskej garantuje. Wona postupuje w tutej nale¾nosæi zhromadnje z druhimi zastupnistwami tutych mjeñ¹inow w Nìmskej.
- Domowina podpìruje prócowanja serbskeju radow pøi krajnymaj sejmomaj Braniborskeje a Sakskeje wo hi¹æe efektiwni¹e zhromadne d¼ì³o mjez zastupnikami parlamentow a knje¾erstwow. Wona wud¼er¾uje wuske d¼ì³owe kontakty k serbskim zapós³ancam w krajnymaj, wokrjesnych a komunalnych parlamentach a podpìruje jich prócowanje, serbsko-specifiske nale¾nosæe na dobro Serbow rjadowaæ. Zo bychu so serbske narodne zajimy wobked¼bowali, nawjazuje a wud¼er¾uje wuske kontakty k w¹itkim wokrjesnym sejmikam a krajnym radam, k me¹æanskim radam w Choæebuzu a Wojerecach, wjesnjanostam, mì¹æanostam a gmejnskim radam w serbskim sydlenskim rumje.
- Pøedsydstwa w Domowinje zjednoæenych towarstwow, zjednoæenstwow, ¾upow a skupinow prócuja so wo to, pøi wólbach do parlamentow w¹ìch runinow dobywaæ kompetentnych Serbow jako kandidatow na lisæiny stronow a wólbnych zjednoæenstwow.
5. Koordinacija a integracija narodneho skutkowanja
- Domowinske ¾upy, jeje skupiny a druhe mìstne towarstwa maja wjes, gmejnu, mì¹æanski wobwod abo wokrjes za teritorij swojeho skutkowanja. Jim ma so wurjadny wuznam pøicpìwaæ. Wone organizuja a spìchuja w swojim teritoriju serbske towar¹nostne ¾iwjenje a prócuje so w¹itkich Serbow do njeho zapøijeæ. W ¾upach mìli so serbske kulturne srjed¼i¹æa wuwiwaæ. Nadregionalne towarstwa a zjednoæenstwa wobohaæeja na swoje wa¹nje narodne ¾iwjenje a njesu sobuzamo³witosæ za narodne d¼ì³o na bazy.
- Koordinacija a integracija cy³onarodneho skutkowanja su nadawk Zwjazkoweho pøedsydstwa Domowiny a jeho zarjada.
6. Mjezynarodne poæahi
- Serbske towarstwa, zjednoæenstwa, ¾upy, skupiny a jednotliwcy ka¾ te¾ institucije poh³ub¹eja swoje poæahi k s³owjanskim ludam a tamnym kulturnym cy³kam, sportowym zjednoæenstwam, institucijam, te¾ na runinje kultury, turizma a hospodarstwa.
Serbja mìli na pøeswìdèiwe wa¹nje byæ z pøik³adom, kak hod¼i so proces globalizacije a roz¹ìrjenja EU pøez dwu- a wjacerìènosæ we wzajomnej a tolerantnej atmosferje zwoprawd¼iæ.
- Domowina zastupuje zajimy Serbow ka¾ te¾ zhromadne zajimy narodnych mjeñ¹in a ludowych skupin w mjezynarodnych organizacijach. Wona d¼ì³a aktiwnje sobu w gremijach, ki¾ so wo rjadowanje prawow za narodne mjeñ¹iny a ludowe skupiny prócuja.
Pøedle¾acy program wobsahuje zamìry a æe¾i¹æa narodneho d¼ì³a za pøichodne lìta. Wón zwuraznja zhromadnu wolu w tøì¹nym zwjazku zjednoæenych è³onow. Towarstwa, zjednoæenstwa, ¾upy, skupiny, institucije a jednotliwcy ka¾ te¾ Za³o¾ba za serbski lud zwoprawd¼uja jón zamìrnje po swojich mó¾nosæach.